محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى

پيشگفتار 44

دستور شهرياران ( فارسى )

قتل همين شاهزادگان بود كه چندى بعد به دستور محمود افغان انجام گرفت . اشرف افغان : با تمام اين احوال حكومت كوتاه ولى خونين محمود با كودتاى پسر عمويش اشرف پايان يافت و اين بركنارى تسلىيى چند براى شاه سلطان حسين پديد آورد . ( 12 شعبان 1137 ) اشرف اگرچه هنگام جلوس سعى كرد تا به تزوير ، نظر شاه را به خود جلب نمايد ، 101 ليكن يك سال و اندى بعد شاه سلطان حسين به دستور همين شخص كشته شد . توضيح آنكه در اواخر پاييز سال 1139 ه ق احمد پاشا سردار عثمانى كه همدان را متصرف شده بود ، از طريق خرم‌آباد عازم اصفهان شد و اشرف به مقابلهء او شتافت . سردار ترك به اشرف پيغام داد كه افغانها مردم ناشايسته‌اى هستند كه به ناحق پادشاهى را معزول كرده و سلطنت را غصب نموده‌اند و او ( احمد پاشا ) تصميم دارد كه سلطنت را به صاحب حقيقى آن باز گرداند . اشرف از اين پيغام سخت در خشم شد به حدى كه مهتر خود فرهاد را كه سابقا با همين سمت در خدمت شاه سلطان حسين بود ، با دو نفر افغانى براى كشتن شاه سلطان حسين به اصفهان فرستاد . آن دو تن ، شاه سلطان حسين را گردن زدند و سر او را به نزد اشرف بردند . اشرف نيز سر خون‌آلود را براى احمد پاشا ارسال داشت . 102 و ظريفى تاريخ قتل شاه سلطان حسين را كه به سال 1140 ه ق تحقق يافت ، در ماده تاريخى اين‌گونه بيان نمود : « شده شهيد حسين دوم ز آل رسول » 103 ( 1140 ه ق ) بدين ترتيب زندگى پرماجراى شصت سالهء شاه سلطان حسين صفوى كه بيست و پنج سال آن در حرمسراى شاهى ، سى بهار آن به سلطنت و بختيارى و پنج سال آن به اسارت و تباهى گذشت ، به سر آمد . زندگى پرمخاطره‌اى كه كمتر مورخى به شرح و بسط آن پرداخته است چرا كه بنا به گفتهء ادوارد براون : « فتح افغانها چنان ايران را در انظار خوار ساخت كه نبايد تعجب كنيم از اينكه مورخين اين مملكت از بيان وقايع پستىآور و حوادث دردناك آن عهد خوددارى كرده باشند . » 104 و اين عبارت ، خود بيانگر ارزش و اهميت بسيار كتاب دستور شهرياران مىباشد . اثرى كه شايد تنها منبع تاريخى به زبان فارسى است كه دربردارندهء حوادث شش سال نخستين حكومت شاه سلطان حسين صفوى است و در ذيل به شرح و معرفى آن پرداخته مىشود .